Muziekgeschiedenis

Ars Antiqua- de vroege meerstemmigheid, Ars Nova


De eerste ontwikkelingen in de meerstemmige muziek bestonden uit het meezingen van dezelfde melodie vier tonen (kwart) lager, het zg. 'parallel-organum', en deze onderstem weer in het bovenoctaaf te verdubbelen waardoor kwartenen kwintenparallellen ontstaan (parallel-gelijklopend).

De starheid van deze parallelle meerstemmigheid werd gepoogd te doorbreken door het organum door melodische tegenbeweging en stemkruisingen onafhankelijker te maken van de cantus-firmus (vaste zang). Tegenbeweging - als de eerste stem stijgt, daalt de tweede stem; als de eerste stem daalt, stijgt de tweede stem. stemkruising - door de tegenbeweging ligt de eerste stem onder de tweede stem. De volgende ontwikkeling is het plaatsen van een beweeglijke bovenstem (duplum) tegen de cantus-firmus waardoor de stemmen zowel ritmisch als melodisch meer zelfstandigheid bezitten.
De eerste ontwikkelingsperiode van de meerstemmigheid tot 1325 en waarin vooral de kerkmuziek een belangrijke rol speelt, wordt samengevat onder de naam 'Ars Antiqua '(oude kunst). De compositietechnieken uit deze periode zijn genoteerd in een bewaard gebleven koorboek, het 'Magnus Liber' van twee Parijse kapelmeesters uit die dagen, Leoninus en zijn opvolger Perotinus, stichters van de zg. 'Notre Dame-school'.

Het streven naar de grootst mogelijke zelfstandigheid van de stemmen leidde ertoe dat in de kerkmuziek boven een kerkelijk gezang een of meerdere wereldlijke tegenmelodieën, met vanuit liturgisch standpunt ongewenste teksten, werden gezongen. Deze verwereldlijking in de kerkmuziek tastte het plechtig-wijdende karakter van de eredienst dermate aan dat Paus Johannes XXII zich in 1323 genoodzaakt zag de meerstemmige kerkmuziek aan strenge bepalingen te binden. Dit heeft tot gevolg dat de wereldlijke meerstemmige muziek belangrijk aan invloed wint; deze nieuwe ontwikkelingen worden samengevat onder de naam 'Ar.v Nova' (nieuwe kunst). Kenmerkend voor de 'Ars Nova is o.a. dat naast de gezongen hoofdmelodie de andere stemmen soms instrumentaal worden bezet.
De belangrijkste muzikale vormen in deze periode zijn:

- Kerkmuziek: mis en motet
- Wereldlijke muziek: madrigaal, chanson (liederen op de natuur, de liefde enz.) en de caccia (jachtlied); voorts vanaf i1350 de canon, een meerstemmig lied waarin de stemmen na elkaar dezelfde melodie inzetten.

Een van de belangrijkste componisten uit deze periode is de Franse componist Guillaume de Machaut 1350.
De kerkmuziek in deze periode is hoofdzakelijk in polyfone stijl geschreven (polyfonie zelfstandige melodische beweging van de stemmen). In de wereldlijke muziek wordt daarnaast ook de homofone schrijfwijze toegepast (homofonie - alle stemmen klinken gelijktijdig in een nagenoeg zelfde ritme; melodisch kunnen de stemmen een zekere mate van zelfstandigheid behouden).

Deze stijlen worden tot grote bloei gebracht door de componisten uit de Bourgondische, Engelse en Nederlandse scholen.
< volgende pagina

is een initiatief van Stichting Muziek Promotie Nederland
tips | contact | adverteren | bronnen | algemene voorwaarden