Windvoorziening


Windvoorziening

Tot de grootste opgaven in de orgelbouw behoord de windvoorziening. Om zeker te zijn van een ononderbroken windstroom van een constante druk, heeft men in een orgel balgen nodig. De inhoud van de balgen staat in verhouding tot de grootte van het instrument.

Oude blaasbalg (16e eeuw)

Deze balg was de grondlegger van de windvoorziening. Nadelen waren vooral dat de orgelpijp geen constante winddruk kreeg en tevens was een calcant (orgeltrapper) nodig om lucht te pompen.
Keil- of spaanbalg (17e eeuw)

Tot in de 19e eeuw werden de keil- of spaanbalgen gebruikt. Voornamelijke verbetering betrof de gunstige windtoevoer en winddruk en was geen sprake van zgn. overdruk. Niet langer was de orgelwind afhankelijk van het gewicht van de calcant, maar had een vastgestelde belasting. Hierdoor kreeg het orgel een uitstekende toonvorming. Wel bleef de organist nog afhankelijk van calcanten.
Magazijnbalg en schepbalg (19e eeuw)

In de 19e eeuw veroverde de magazijnbalg snel terrein. Het magazijn vormde zo een reserve van orgelwind. Er zijn nog vrij veel orgels die naast een electrische windvoorziening ook een pompinrichting hebben waardoor de voeding ook d.m.v. hand- of voetbeweging kan plaatsvinden. (voor als de stroom uit valt).
Zakmagazijnbalg

Dit balg type heeft geen houten vouwen zoals een magazijnbalg en schepbalg maar een gote lerenzak als windreservoir. De constructie is daardoor eenvoudiger dan die van de balg met in- en uitslaande vouwen.
Elektrische windvoorziening

De aanleiding om een elektrische voorziening te ontwikkelen was aan de ene kant om een constantere luchtdruk te creëren en aan de andere kant om niet meer afhankelijk te zijn van een orgeltrapper (caltant). Om de pompinrichting te bedienen werden er stoommachines, gasmotor en elektromotor ingeschakeld. De schepbalgen werden vervangen door een centrifugaal-ventilator. De elektrische windmachine levert een zeer constante hoeveelheid lucht aan de magazijnbalg. Zijn capaciteit moet zodanig worden gekozen, dat het orgelspel met het ‘volle werk’ van voldoende luchttoevoer verzekerd is.

> meer informatie


is een initiatief van Stichting Muziek Promotie Nederland
tips | contact | adverteren | bronnen | algemene voorwaarden